Khi con bước vào độ tuổi vị thành niên, nhiều phụ huynh bắt đầu lo lắng về những thay đổi trong sinh hoạt, các mối quan hệ bạn bè, việc sử dụng mạng xã hội và những lần con đi ra ngoài nhưng không thông báo. Đặc biệt, khi con thường xuyên về muộn, không nghe điện thoại hoặc mất liên lạc, cha mẹ có thể nghĩ đến việc cài định vị điện thoại để biết con đang ở đâu.
Tuy nhiên, cha mẹ có được tự ý định vị điện thoại của con vị thành niên không? Việc theo dõi vị trí của con có vi phạm quyền riêng tư, pháp luật về dữ liệu cá nhân hay không?
Đây là vấn đề cần được xem xét trên cơ sở mục đích bảo vệ con, độ tuổi của trẻ, cách thức định vị, sự đồng ý của người liên quan và các quy định pháp luật hiện hành.
1. Cha mẹ có được tự ý định vị điện thoại của con không?
Câu trả lời là: Không nên mặc định cha mẹ có quyền tự do định vị, theo dõi mọi hoạt động của con chỉ vì mình là cha mẹ hoặc người giám hộ.
Cha mẹ có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ con. Việc sử dụng các giải pháp công nghệ nhằm bảo đảm an toàn cho trẻ có thể là nhu cầu chính đáng. Tuy nhiên, quyền và trách nhiệm của cha mẹ cần được thực hiện phù hợp với pháp luật và quyền riêng tư của con.
Cần phân biệt các tình huống sau:
- Chia sẻ vị trí tự nguyện: Cha mẹ và con cùng thống nhất sử dụng tính năng chia sẻ vị trí để hỗ trợ đưa đón, đi học hoặc bảo đảm an toàn.
- Sử dụng công cụ quản lý gia đình: Thiết lập các tính năng an toàn, phù hợp với độ tuổi, mục đích và quy định của nền tảng.
- Định vị bí mật: Tự ý cài phần mềm theo dõi, thiết bị định vị hoặc sử dụng công cụ để thu thập dữ liệu vị trí mà không có căn cứ pháp lý phù hợp.
Ba tình huống trên không thể được đánh giá giống nhau.
Đặc biệt, việc cha mẹ mua điện thoại, trả cước thuê bao hoặc quản lý thiết bị không đồng nghĩa với việc mặc nhiên được quyền thu thập toàn bộ dữ liệu vị trí và đời sống riêng tư của người sử dụng.
2. Pháp luật quy định thế nào về dữ liệu vị trí cá nhân?
Từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực.
Theo Điều 31 của Luật này, dữ liệu vị trí cá nhân là dữ liệu được xác định thông qua công nghệ định vị để biết vị trí và giúp xác định một con người cụ thể.
Khoản 3 Điều 31 quy định việc bảo vệ dữ liệu vị trí cá nhân, trong đó có nguyên tắc không áp dụng việc theo dõi định vị qua thẻ nhận dạng tần số vô tuyến và các công nghệ khác, trừ trường hợp có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu cá nhân, có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật hoặc trường hợp pháp luật có quy định khác.
Quy định này cho thấy dữ liệu vị trí cần được bảo vệ và không thể tùy tiện thu thập, sử dụng. Tuy nhiên, khi đánh giá một trường hợp định vị cụ thể, cần xem xét đầy đủ các quy định liên quan, bao gồm căn cứ xử lý dữ liệu, đại diện theo pháp luật, độ tuổi và trường hợp ngoại lệ nếu có.
Ngoài ra, Điều 7 của Luật cũng nghiêm cấm hành vi xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định pháp luật, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép và cố ý làm lộ, làm mất dữ liệu cá nhân.
Vì vậy, cha mẹ nên tìm hiểu kỹ cơ chế hoạt động của ứng dụng định vị trước khi sử dụng, đặc biệt khi ứng dụng có khả năng thu thập lịch sử di chuyển, địa điểm thường xuyên đến hoặc dữ liệu của những người khác.
3. Quyền riêng tư của con vị thành niên có được pháp luật bảo vệ không?
Có. Trẻ vị thành niên vẫn có các quyền nhân thân và quyền riêng tư cần được tôn trọng.
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, Điều 38 quy định về quyền đối với đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải tuân thủ các điều kiện luật định.
Bên cạnh đó, Luật Trẻ em năm 2016 bảo vệ quyền bí mật đời sống riêng tư của trẻ em. Theo luật này, trẻ em là người dưới 16 tuổi.
Điều đó có nghĩa cần phân biệt hai khái niệm:
- Người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi theo Bộ luật Dân sự.
- Trẻ em theo Luật Trẻ em là người dưới 16 tuổi.
Sự khác biệt về độ tuổi có ý nghĩa khi xác định quy định pháp luật áp dụng.
Đối với dữ liệu cá nhân của trẻ em, Điều 24 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 quy định cơ chế bảo vệ riêng. Việc xử lý dữ liệu nhằm công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của trẻ em và người đại diện theo pháp luật.
Đây là quy định cụ thể về hoạt động công bố, tiết lộ thông tin, không nên diễn giải thành một quy tắc đồng ý duy nhất cho tất cả các hoạt động xử lý dữ liệu.
Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc đánh giá quyền riêng tư và căn cứ xử lý dữ liệu cũng cần dựa trên quy định áp dụng đối với chủ thể dữ liệu và người chưa thành niên.
4. Những trường hợp cha mẹ nên đặc biệt thận trọng khi định vị con
Có những tình huống việc theo dõi vị trí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cá nhân và tâm lý của trẻ.
Chẳng hạn:
Con đã lớn, có khả năng tự chủ: Việc giám sát liên tục có thể khiến trẻ cảm thấy bị kiểm soát, mất niềm tin và hạn chế khả năng tự lập.
Theo dõi cả bạn bè của con: Dữ liệu vị trí có thể vô tình tiết lộ thông tin của những người khác, làm phát sinh vấn đề về quyền riêng tư.
Thu thập lịch sử di chuyển kéo dài: Lịch sử vị trí có thể tiết lộ trường học, nơi ở, thói quen sinh hoạt và những địa điểm riêng tư.
Sử dụng phần mềm không rõ nguồn gốc: Một số ứng dụng có thể thu thập dữ liệu vượt quá nhu cầu, tiềm ẩn nguy cơ lộ thông tin hoặc bị lợi dụng.
Vì vậy, nếu cần tính năng chia sẻ vị trí, gia đình nên lựa chọn giải pháp minh bạch, giới hạn mục đích và thời gian sử dụng, đồng thời trao đổi với con phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và tình huống thực tế.
5. Khi con thường xuyên mất liên lạc, cha mẹ nên xử lý thế nào?
Không phải cứ mất liên lạc vài giờ là con đang gặp nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu tình trạng này khác thường hoặc có dấu hiệu đáng lo ngại, gia đình cần chủ động xử lý.
Một số việc phụ huynh có thể thực hiện:
Bước 1: Liên hệ bình tĩnh. Gọi điện, nhắn tin ngắn gọn, thể hiện sự quan tâm và cho con biết gia đình đang lo lắng.
Bước 2: Kiểm tra thông tin cần thiết. Xem lại lịch trình đã thống nhất, liên hệ người thân hoặc người lớn đáng tin cậy có thể biết tình hình của con.
Bước 3: Đánh giá mức độ nguy hiểm. Nếu con có dấu hiệu bị dụ dỗ, đe dọa, mất tích hoặc có nguy cơ bị xâm hại, cần liên hệ cơ quan công an ngay, không chờ đủ thời gian hay chờ dịch vụ tư nhân.
Bước 4: Lưu giữ thông tin liên quan. Ghi nhận thời điểm liên hệ cuối cùng, đặc điểm nhận dạng và những dữ liệu cần thiết để phục vụ tìm kiếm.
Bước 5: Tìm kiếm hỗ trợ. Gia đình có thể liên hệ cơ quan chức năng, cơ quan bảo vệ trẻ em hoặc chuyên gia phù hợp với tính chất vụ việc.
Không nên tự ý xâm nhập tài khoản, đọc trộm tin nhắn, nghe lén cuộc gọi hoặc cài phần mềm theo dõi bí mật khi không có căn cứ pháp lý phù hợp.
6. Có nên thuê thám tử để định vị điện thoại của con?
Khi lo lắng về con, một số gia đình tìm kiếm dịch vụ thám tử với mong muốn biết chính xác con đang ở đâu, đi với ai hoặc đang làm gì.
Tuy nhiên, thuê dịch vụ không làm phát sinh quyền truy cập dữ liệu vị trí, tài khoản hoặc thiết bị của người khác.
Một đơn vị tư vấn có trách nhiệm cần làm rõ phạm vi hỗ trợ, căn cứ thực hiện và giới hạn pháp lý. Không nên lựa chọn những dịch vụ quảng cáo có thể định vị bất kỳ số điện thoại nào, đọc mọi tin nhắn hoặc theo dõi người khác mà không cần sự đồng ý hay căn cứ hợp pháp.
Trong những tình huống phù hợp, gia đình có thể cân nhắc hỗ trợ tư vấn tìm kiếm người thân, hệ thống hóa thông tin do gia đình cung cấp hợp pháp hoặc xác minh những dữ kiện được phép tiếp cận.
Đối với trẻ vị thành niên, mọi giải pháp cần đặt sự an toàn và lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu.
7. Lựa chọn dịch vụ hỗ trợ gia đình cần lưu ý điều gì?
Nếu gia đình cần tư vấn, hãy ưu tiên đơn vị có thông tin minh bạch, hợp đồng rõ ràng và quy trình bảo mật dữ liệu.
Các tiêu chí nên xem xét gồm:
- Thông tin đơn vị và người chịu trách nhiệm rõ ràng.
- Phạm vi dịch vụ và phương pháp thực hiện minh bạch.
- Chi phí, điều kiện thanh toán được thỏa thuận trước.
- Có nguyên tắc bảo vệ thông tin cá nhân.
- Không cam kết thực hiện những hành vi xâm phạm quyền riêng tư hoặc trái pháp luật.
Sự chuyên nghiệp không nằm ở việc thu thập được mọi thông tin, mà ở khả năng tư vấn đúng nhu cầu, nhận diện rủi ro và lựa chọn phương án phù hợp.
Kết luận
Cha mẹ có trách nhiệm bảo vệ con, nhưng việc định vị điện thoại của con vị thành niên không nên được xem là quyền giám sát không giới hạn.
Giải pháp tốt nhất là xây dựng niềm tin, thống nhất cách chia sẻ vị trí phù hợp, tôn trọng quyền riêng tư và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Khi có nguy cơ thực sự, hãy ưu tiên an toàn của trẻ và tìm đến cơ quan có thẩm quyền.
Bảo vệ con không chỉ là biết con đang ở đâu, mà còn là giúp con biết tự bảo vệ mình và luôn có thể tìm về gia đình khi cần.
